CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH CANADA-KEEK

Ο Νίκος Νικολαΐδης που θυμάμαι

2011-06-20T19:44:00.000-07:00

Στα 55 χρόνια από το θάνατο του

Γιάννης Καράβολας, Université du Québec à Montréal

Διάλεξη που έγινε στο Μοντρεάλ με ευθύνη Του Κέντρου Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ

στις 17 Απριλίου 2011

Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η

Ο Νίκος Νικολαίδης ήταν ένας εξαιρετικός άνθρωπος και ένας καλλιτέχνης με πολλαπλά ταλέντα. Είχα την τύχη να τον γνωρίσω και να τον συναναστραφώ όταν ήμουν πολύ νέος. Επηρέασε σημαντικά την πνευματική μου διαμόρφωση και του είμαι γι’αυτό ευγνώμων. Οι αναμνήσεις μου από τις συναντήσεις που είχα μαζί του ανήκουν στις ωραιότερες της ζωής μου. Ευχαριστώ τον κ. Κωνσταντινίδη που με κάλεσε να σας μιλήσω απόψε για το μεγάλο Κύπριο συγγραφέα, κι’εσάς όλους που με τιμήσατε με την παρουσία σας. Μου δίδεται έτσι η ευκαιρία 55 χρόνια μετά το θάνατο του, να του εκφράσω το θαυμασμό μου και την αγάπη μου, κάτι που δεν πρόφτασα να του πω όσο ζούσε.
Στην ομιλία μου θα υπενθυμίσω πρώτα, για όσους δεν γνωρίζουν ποιός ήταν ο Νίκος Νικολαίδης ο Κύπριος, τα κυριότερα γεγονότα της πολυκύμαντης ζωής του, θα αναφέρω κατόπιν ορισμένες προσωπικές μου αναμνήσεις και στο τέλος θα σας πω λίγα λόγια για το ζωγραφικό και το συγγραφικό του έργο.

Α Π Ο Τ Η Ζ Ω Η ΤΟΥ Νίκου Νικολαΐδη τoυ ΚΥΠΡΙΟΥ

Ο Νίκος Νικολαΐδης γεννήθηκε στη Λευκωσία. Η ακριβής ημερομηνία της γέννησης του είναι αμφισβητούμενη. Οι περισσότεροι βιογράφοι του, όπως και ο ίδιος, αναφέρουν το 1884. Οι γονείς του ήταν φτωχοί: ο πατέρας του ονομάζονταν Κωστής Νικολαΐδης, η μητέρα του Ειρήνη Χατζηνικόλα. Ο Κωστής δούλευε στο μαγειρειό του Χατζηνικόλα. Λένε πως ο Κωστής και η Ειρήνη αγαπήθηκαν και κλέφτηκαν και ότι ο γάμος έγινε μετά τη γέννηση του Νίκου. Το δεύτερο παιδί ήταν κορίτσι. Στη γέννα όμως πέθανε η μάνα. Γι’αυτό ονόμασαν το μωρό Ειρήνη. Λίγο αργότερα πέθανε και ό Κωστής. Άλλοι λένε ότι πρώτα πέθανε ο πατέρας και μετά η μητέρα. Εν πάση περιπτώσει, τα ορφανά τα ανάλαβε μια φτωχιά θεία τους.

Ο Νίκος για να τη βοηθήσει πήγαινε το πρωί στο σχολείο και το απόγευμα δούλευε. Στην αρχή έκανε θελήματα, μετά εργαζόταν στην αγορά της γειτονιάς του. Αναγκαστικά παραμέλησε το σχολείο. Άλλωστε δεν αγαπούσε τον αυστηρό δάσκαλο. Ο δάσκαλος πάλι θεωρούσε το Νίκο ανεπίδεκτο μαθήσεως και τον έδινε για παράδειγμα που δεν πρέπει να μιμηθούν τ’άλλα παιδιά. Δέκα χρονών, εγκατέλειψε οριστικά το σχολείο. Όπως ήξερε να διαβάζει και να γράφει, έπιασε δουλιά σ’ένα βιβλιοδετείο. Μα επειδή πιο πολύ διάβαζε τα βιβλία παρά τα έδενε, το αφεντικό τον έδιωξε γρήγορα. Τότε πήρε το δρόμο και γύριζε τα μοναστήρια. Εκεί έμαθε πολλά και διάφορα πράγματα - την ιστορία και τις παραδόσεις του νησιού, να ζωγραφίζει τοπία και εικόνες και να γράφει στην καθαρεύουσα. Με λάθη βέβαια. Ορθογραφία δεν έμαθε ποτέ. Έγινε εικονογράφος.

Τα χρόνια περνούσαν. Οι δυνάμεις του μεγάλωσαν, οι γνώσεις του πλήθυναν, η πείρα της ζωής πλουτίστηκε. Ο τόπος δεν τον χωρούσε πια. Αισθανόντανε ώριμος για νέα, μεγαλύτερα «challenges».

Tο 1907 κατεβαίνει λοιπόν στη Λεμεσό, μπαίνει μούτσος σ’ένα καράβι και ξεμπαρκάρει στον Πειραιά. Στην Αθήνα γράφεται στο Πολυτεχνείο. Ήθελε να σπουδάσει ζωγραφική αλλά δεν τον κράτησαν. Δεν είχε την απαιτούμενη μόρφωση.

Μα δεν απογοητεύθηκε.

Στην Αθήνα γνωρίστηκε με τον Παλαμά, συνδέθηκε με την κόρη του ποιητή, τη Ναυσικά, που την αποκαλούσε αδελφή του, έγινε πολύ στενός φίλος με τον Άγγελο Σικελιανό και την Αμερικάνα σύζυγο του Eva Palmer, συνδέθηκε με τον συμπατριώτη του ποιητή Γλαύκο Αλιθέρση και με πολλούς άλλους γνωστούς μα και νέους, άγνωστους ακόμη καλλιτέχνες και διανοουμένους. Παράλληλα μαθαίνει να μιλάει και να γράφει τη νεοελληνική γλώσσα αντί την κυπριακή διάλεκτο που χρησιμοποιούσε μέχρι τότε και ανακαλύπτει τα μυστικά της ζωγραφικής τέχνης στα μουσεία της Ελλάδας και αργότερα στα ταξίδια του.

Γιατί ο Νικολαΐδης ήταν ακούραστος ταξιδευτής. Περιπλανείται ένα διάστημα στην Ελλάδα, να τη γνωρίσει. Για να ζήσει πουλούσε τις εικόνες που ζωγράφιζε. Αργότερα επισκέπτεται την Αλεξάνδρεια, τη Σικελία, την Κωνσταντινούπολη, τη Βιέννη, το Βατικανό, το Μοναχό, το Βερολίνο, το Παρίσι, το Λονδίνο, την Ισπανία, τη Συρία, το Λίβανο, ζει άπειρες περιπέτειες και αποκτά αμέτρητες εμπειρίες. Στην Ευρώπη όμως ξεσπάει ο πρώτος Παγκόσμιος πόλεμος.Τότε επανέρχεται στην Ελλάδα που λατρεύει. Μα οι αντιζηλίες των λογίων και των καλλιτεχνών της Αθήνας τον απογοητεύουν. Το 1919 επιστρέφει λοιπόν στην Κύπρο.

Εκεί δημοσιεύει το πρώτο του βιβλίο Το Γαλάζιο Λουλούδι. Αλλά η αγγλική κατοχή και το επαρχιακό πνεύμα που επικρατούσε τότε στο νησί, δεν του επιτρέπουν να αναπτύξει περισσότερο το ταλέντο του και τις γνώσεις του. Το 1923 έρχεται να εγκατασταθεί στην Αίγυπτο, που είχε γνωρίσει σε προηγούμενο ταξίδι του. Μα όχι στην κοσμοπολιτική Αλεξάνδρεια με την πολυάριθμη ελληνική παροικία της και την πλούσια πνευματική της κίνηση μα και τις κλίκες της. Διαλέγει το Κάιρο που ήταν πιο λαϊκή, πιο αιγυπτιακή, πιο αράπικη μεγαλούπολη. Εκεί θα ζήσει τα υπόλοιπα χρόνια του.

Πέθανε στις 24 Φεβρουαρίου 1956 στο νοσοκομείο του Καίρου περιστοιχισμένος από διαλεκτούς φίλους. Τότες δεν έμενα πλέον στην Αίγυπτο . Για το θάνατο του με πληροφόρησε μια καλή μου φίλη. Η είδηση με τάραξε. Ο κύριος Νίκος Νικολαΐδης, είχε, όπως είπα προηγούμενα, παίξει σπουδαίο ρολό στη ζωή μου.

ΜΕΡΙΚΕΣ ΑΝΑΜ Ν Η Σ Ε Ι Σ

Στο Κάιρο, μικρό παιδί, έβλεπα συχνά τον Κύριο Νικολαΐδη να κατεβαίνει τη γέφυρα του Μπουλάκου που οδηγούσε από τη γειτονιά του στο κέντρο ή να περιδιαβάζει, σχεδόν πάντα μόνος, στην ευρωπαϊκή οδό Σολιμάν πασά. Ήταν αδύνατο να μην τον πάρει το μάτι μου. Ξεχώριζε από τους άλλους διαβάτες. Ήταν λιγνός, μάλλον υψηλός, στητός σα λαμπάδα και βημάτιζε με χάρη επαγγελματία χορευτή. Ήταν πάντοτε ντυμένος απλά. Φορούσε συνήθως λευκά, φρεσκοπλυμένα και άψογα σιδερωμένα ρούχα. Εκείνο που τραβούσε όμως από μακριά την προσοχή των περαστικών ήταν το κεφάλι του που το στήριζε ένας λαιμός λέλεκα. Το κρανίο του φαίνονταν πιο μικρό από ότι ήταν στην πραγματικότητα κάτω από τα μακριά άφθονα άσπρα του μαλλιά.

Μου θύμιζαν τη χαίτη του λιονταριού που έβλεπα στο σινεμά, στην αρχή κάθε παράστασης ενός φιλμ της Metro Goldwyn Mayer. Μα ο κύριος Νικολαΐδης δε με φόβιζε καθόλου, παρόλη τη σχετική εκκεντρικότητα του. Αντίθετα τα λαμπερά του καλοσυνάτα μάτια και το αιώνιο, λίγο ειρωνικό χαμόγελο του, μου ενέπνεαν εμπιστοσύνη. Μα και δέος. Ήταν τύπος. Πέρασαν χρόνια προτού μάθω τ’όνομα του και πως ήταν συγγραφέας και ζωγράφος. Από τότε όταν τον συναντούσα στο δρόμο τον κοίταζα κρυφά με θαυμασμό.

Τον γνώρισα προσωπικά το φθινόπωρο του 1943. Ένα απόγευμα, ένας πρώην συμμαθητής με τον οποίο έκανα τότε παρέα, και ήξαιρε πόσο μ΄ενδιέφερε η λογοτεχνία, με ρώτησε αν θα ήθελα να με παρουσιάσει στον κύριο Νικολαΐδη. Φαντάζεστε τη χαρά μου. Λίγες μέρες αργότερα, με περίμενε έξω από το γραφείο όπου εργαζόμουν, και μ΄οδήγησε στο Μπουλάκο, μια λαïκή συνοικία, όχι πολύ μακριά από τη γειτονιά μου. Ο κ. Νικολαίδης έμενε στην οδό Σάμπερ, αριθμός 12. Στον δεύτερο όροφο. Μόνος του. Ποτέ δεν παντρεύτηκε.

Μας άνοιξε. Χαιρετιστήκαμε. Μ’εξέτασε μια στιγμή, λίγο ξαφνιασμένος, μου φάνηκε. Ήμουν μικροκαμωμένος, αδύνατος, συνεσταλμένος. Μας είπε να περάσουμε. Μ’εντυπωσίασε η άψογη τάξη και η απίστευτη καθαριότητα του διαμερίσματος του. Στο πρώτο δωμάτιο εργαζόταν. Λίγα τα έπιπλα, απλά, φτωχικά. Ένα μικρό γραφείο, ένα αναλόγιο μ’ένα ανοικτό βιβλίο, το καβαλέτο του, η γύψινη προτομή του και μια μικρή βιβλιοθήκη. Στους τοίχους κρεμασμένες εικόνες, δικοί του πίνακες και φωτογραφίες. Στο δεύτερο δωμάτιο ήταν το σαλόνι του και ταυτόχρονα η κρεβατοκάμαρα του: ένα ντιβάνι, μια-δύο καρέκλες, δυο-τρία σκαμνάκια και μια σκαλιστή κασέλα.

Ο Νικολαΐδης μας άφησε και πήγε στην κουζίνα. Ήρθε σε λίγο με το δίσκο. Μας έκανε τσάι και φρυγανιές με μαρμελάδα βερίκοκο. Αυτό το θυμάμαι καλά. Ζάχαρη δεν έφερε. Οι αραπάδες πίνουν το τσάι τους πολύ γλυκο, σιρόπι. Δεν είχα δει μέχρι τότε κανέναν να πίνει το τσάι του δίχως ζάχαρη. Ο κύριος Νικολαΐδης κατάλαβε φαίνεται την έκπληξη μου και είπε. «Ζάχαρη δε χρειάζεται, η μαρμελάδα είναι γλυκιά». Αυτά ήταν σχεδόν όλα τα λόγια που αντάλλαξε μαζί μου. Εγώ από φύση λιγόλογος και ντροπαλός δεν ήξερα τι να του πω. Ήμουν ένα κοινό, άγνωστο, ασήμαντο δεκάξι χρονών παιδί. Βρισκόμουν σ’ένα περιβάλλον τελείως ξένο. Αισθανόμουν πελαγωμένος. Εκείνος πάλι ήταν 60 χρονών ασπρομάλλης, σεβάσμιος, πασίγνωστος γέρος.Τι να μου πει; για τι πράμα να μου μιλήσει; Δεν ξέρω τι σκέφτηκε όταν με είδε. Μάλλον δεν θα του έκανα καμίαν εντύπωση. Σύντομα μας άφησε να συζητάμε και αποσύρθηκε στο εργαστήριο του. Ύστερα από λίγο τον αποχαιρετήσαμε και φύγαμε. Σίγουρα θα με ξέχασε όταν η επίσκεψη τέλειωσε. Ευτυχώς δεν ήταν η τελευταία.

Τον Ν.Ν. τον ξανασυνάντησα πολλές φορές στο δρόμο, στο σπίτι του, σε φιλικά σπίτια. Οι σχέσεις μας παρέμεναν τυπικές, μάλλον ψυχρές. Δεν τον ενδιέφερα και αυτό με πείραζε. Επιθυμούσα τόσο πολύ να με πάρει στα σοβαρά, να προσφέρει κι’εμένα όπως σε τόσους άλλους τα βιβλία του η τουλάχιστον να μου τα πουλήσει. Γιατί δεν πουλιούνταν στα βιβλιοπωλεία να τ᾿αγοράσω. Όχι ότι είχα λεφτά για να ψωνίσω βιβλία. Μα θα έκανα θυσία.

Ώσπου, μια βραδιά που τον συνόδευα στο σπίτι του πήρα το θάρρος και του παραπονέθηκα. «Σ’όλους τους γνωστούς χαρίσατε τα βιβλία σας μόνο σε μένα όχι». Μου απάντησε ψύχραιμα. «Γιάννη, τα βιβλία μου δεν τα πουλώ. Πουλώ τις εικόνες των αγίων που ζωγραφίζω για να ζήσω. Τα βιβλία μου τα χαρίζω στους φίλους. Εσύ ακόμα δεν ωρίμασες, να σε θεωρώ φίλο άξιο να σου τα χαρίσω». Φαρμακώθηκα. Τι να του απαντήσω; Τον καληνύχτισα. Κατάλαβα ότι πρέπει να κάνω υπομονή.

Θυμάμαι ιδιαίτερα ζωηρά τη συνάντηση μας, την 8η Μαΐου 1945, στο κέντρο του Καίρου. Κόντευε μεσημέρι. Είχα βγει από το γραφείο που δούλευα και πήγαινα απέναντι, στην οδό Σολιμάν πασά να τσιμπήσω κάτι. Στο δρόμο είχε περισσότερο κόσμο από ότι συνήθως τέτοιαν ώρα. Η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη. Αισθανόσουν ότι όπου να είναι κάτι πολύ εξαιρετικό θα συνέβαινε. Μια στιγμή διάκρινα το κεφάλι του κ. Ν.Ν. Κατάφερα να τον πλησιάσω. Ήταν μόνος του. Τον χαιρέτησα και συνεχίσαμε να προχωράμε με δυσκολία. Ξαφνικά, άρχισαν όλες οι σειρήνες να ουρλιάζουν, όλες οι καμπάνες του Καίρου να σημαίνουν, τα αυτοκίνητα να κορνάρουν και απ’όλα τα στήθη να βγαίνει μια κραυγή ανακούφισης. Οι Γερμανοί παραδόθηκαν δίχως όρους. Ο 2^ος παγκόσμιος πόλεμος στην Ευρώπη τελείωσε.

Από όλες τις γωνιές κατέφθαναν μιλιούνια κόσμος. Σ’όλες τις ταράτσες, τα μπαλκόνια, πίσω από τα παράθυρα, στα πεζοδρόμια στοιβάζονταν χιλιάδες άντρες, γυναίκες και παιδιά. Πολλοί κλαίγανε, άλλοι γελούσαν, φιλούσαν το διπλανό τους. Πανζουρλισμός. Οι πιο εκδηλωτικοί ήταν οι φαντάροι Άγγλοι, Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί, Ινδοί, Γάλλοι, Πολωνοί, Έλληνες, κ.α. Πετούσαν το δίκοχο τους στον αέρα. Ήταν οι τυχεροί. Αυτοί που επέζησαν, που θα επέστρεφαν στον τόπο τους, στην οικογένεια τους, να χτίσουν μια καινούρια, ειρηνική ζωή. Ο κ. Νικολαΐδης ήταν πολύ συγκινημένος. Τα μάτια του ήταν δακρυσμένα. Περίμενε τόσον καιρό αυτή την ώρα. Πίστευε πως μετά τον πόλεμο ένας κόσμος καινούριος, καλύτερος, πιο δίκαιος για όλους, θα γεννιόταν. Γελάστηκε, όπως όλοι οι άλλοι. Δεν πέρασε ένας χρόνος κι’άρχισε ο ψυχρός πόλεμος. Στην Ελλάδα ο εμφύλιος δεν έλεγε να σταματήσει. Μα η ζωή συνέχιζε.

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1948 ήμουν καλεσμένος σε φιλικό σπίτι. Όταν έφτασα είχε ήδη πολύ κόσμο. Τους γνώριζα σχεδόν όλους. Ήταν εκεί και ο κ. Νικολαΐδης. Γύρω του όπως πάντα πολλοί νέοι και ηλικιωμένοι θαυμαστές του. Απάγγελε ένα ποίημα, τα μάτια μισόκλειστα, με μια φωνή μπάσα, υποβλητική, λίγο στομφώδη, όπως συνήθιζε. Ο κ. Νικολαΐδης ήταν άνθρωπος του θεάτρου, όχι μόνο συγγραφέας θεατρικών έργων αλλά και ηθοποιός στα νιάτα του και σκηνοθέτης αργότερα. Όταν σώπασε και σταμάτησαν τα χειροκροτήματα, η οικοδέσποινα μας έπαιξε πιάνο. Κατόπιν πιάσαμε το τραγούδι. Όλοι είχαν κέφι. Ο μπουφές ήταν πλούσιος, τα ποτά άφθονα, η παρέα ευχάριστη.

Ο Νικολαΐδης δεν έπινε, δεν κάπνιζε κι΄ἐτρωγε λίγο, σα σπουργίτης. Λίγο μετά τα μεσάνυχτα σηκώθηκε, ευχήθηκε σε όλους καλή χρονιά, ευχαρίστησε την οικοδέσποινα και τράβηξε προς την πόρτα. Αποφάσισα να τον συνοδέψω. Όταν φτάσαμε έξω από την οκέλα που έμενε μου είπε να επανέλθω αργότερα. Ότι μεγάλωσα. Ότι τώρα με θεωρούσε πια φίλο του. Μπορούσε λοιπόν να μου προσφέρει τα βιβλία του. Δεν πίστευα τ’αυτιά μου. Με δυσκολία τραύλισα τις ευχαριστίες μου, τον καληνύχτισα και το πρωί στις έντεκα ήμουν πίσω. Μου είχε ετοιμάσει ένα δεματάκι : 4 όμορφους τόμους με αφιέρωση και την υπογραφή του. Ήταν το ωραιότερο αηβασιλιάτικο δώρο που μου έγινε ποτέ.

Η τελευταία συνάντηση μου με τον κ. Νικολαΐδη ήταν το καλοκαίρι του 1949. Ανταμώσαμε τυχαία, όπως τόσες άλλες φορές, στην οδό Σολϊμάν πασά. Ήταν λίγες μέρες πριν φύγω για πάντα από την ευλογημένη χώρα όπου γεννήθηκα. Λίγοι ήξεραν πως αναχωρώ. Κι’εγώ

ο ίδιος δεν γνώριζα καλά-καλά τι θα με περίμενε όταν θα ξεμπαρκάριζα

ολομόναχος σε λίγες μέρες στη Μασσαλία. Δεν είπαμε πολλά. Ήμουν πολύ συγκινημένος. Μου έσφιξε το χέρι και μου ευχήθηκε καλό ταξίδι και καλή τύχη. Τον αποχαιρέτησα και συνέχισα με βαριά καρδιά το δρόμο για το σπίτι μου. Ήξαιρα πως δεν θα τον ξανάβλεπα.

Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ

Ο Νικολαΐδης διακρίθηκε σαν συγγραφέας και σαν ζωγράφος. Σ’αυτό μοιάζει με τον Φώτη Κόντογλου. Δεν είχε όμως την προετοιμασία του τελευταίου. Ο Νικολαΐδης ήταν αυτοδίδακτος, στη ζωγραφική όπως σε όλα τα άλλα. Έφηβος στην Κύπρο έμαθε τις βάσεις της ζωγραφικής τέχνης από τον πάτερ Διόνυσο, ηγούμενο του μοναστηρίου του Σταυροβουνίου. Αγνοείτε πότε ακριβώς έφτασε εκεί και πόσον καιρό έμεινε με τον ηγούμενο.

Όπως είδαμε μόλις εγκαταστάθηκε στην Αθήνα γράφτηκε στο Πολυτεχνείο να σπουδάσει ζωγραφική, μα δεν τον κράτησαν. Τότε αποφάσισε ν’ανακαλύψει τον κόσμο.Στα ταξίδια του γνώρισε πολλούς κορυφαίους καλλιτέχνες (Ροντέν), συγγραφείς (Ρομέν Ρολάν) και ποιητές (κόμησα ντε Νοάιγ). Για να ζήσει ζωγράφιζε πορτρέτα η εικόνες αγίων, χρωμάτιζε φωτογραφίες ή έκανε οτιδήποτε δουλειές του ποδαριού του πρόσφεραν. Το 1919 όταν γύρισε στην Κύπρο, δίδαξε σχέδιο και ζωγραφική στο ιδιωτικό σχολείο θηλέων το Αθηναϊδιον, αλλά δεν είναι γνωστό αν πληρώνονταν.

Ο Νικολαΐδης αγαπούσε να διδάσκει, να εξηγάει και να ερμηνεύει. Μου δάνειζε βιβλία από τη βιβλιοθήκη του και όταν τα επέστρεφα τα σχολιάζαμε. Αυτός μου έμαθε να επισκέπτομαι τις πινακοθήκες. Αυτός με εμύησε στην σύγχρονη τέχνη. Θυμάμαι, ήταν λίγο μετά το τέλος του πολέμου. Στο Γαλλικό Λύκειο του Καίρου παρουσίαζαν μια έκθεση με έργα του Πικασό. Μ’εκάλεσε μαζί με άλλους νέους να τον συνοδέψω. Κοπίασε να μας δώσει να καταλάβουμε λίγο την τεχνική του καλλιτέχνη, να μας δείξει που βρίσκεται η ομορφιά του κάθε έργου με τα παραμορφωμένα πρόσωπα και σχήματα, να μας φανερώσει το νόημα κάθε πίνακα.

Όταν τον γνώρισα έδινε σε πολλά αγόρια και κορίτσια, μα και σε ενήλικες Έλληνες και Αιγύπτιους, μαθήματα ζωγραφικής, στους περισσότερους δωρεά. Μερικοί από τους μαθητές του θα διαπρέψουν αργότερα, όπως ο Αιγύπτιος Μοχάμεντ Νάγκι. Όταν όμως ο Πατριάρχης Μελέτιος του πρότεινε θέση καθηγητή ζωγραφικής στην Πατριαρχική σχολή Καίρου, δεν δέχτηκε. « Θέλω να είμαι ελεύθερος, ανεξάρτητος» του είπε.

Ο Νικολαΐδης παρουσιάζονταν ως ζωγράφος καλλιτέχνης. Το 1919, οργάνωσε την πρώτη του προσωπική έκθεση στη Λεμεσό. Αργότερα συμμετείχε σε συλλογικές εκθέσεις (1929, 1931, 1932 ) στο Κάιρο, στην Αλεξάνδρεια και στην Αθήνα. Μετά το θάνατό του τα έργα του εκτέθηκαν στην Αθήνα (1964) και στη Νικωσία (1988). Οι πίνακες του έγιναν δεκτοί ευμενέστατα από τους Έλληνες και ξένους κριτικούς. Είχα την τύχη να δω πολλούς πίνακες, σχέδια και αγιογραφίες του στο εργαστήριο του. Μου άρεσαν ιδιαίτερα τα αιγυπτιακά τοπία με την έρημο, τις φοινικιές, τις καμήλες, τους φελάχους που δουλεύουν τη γη, τις γυναίκες τυλιγμένες στο μαύρο μακρύ φόρεμα τους να προχωρούν κουνιστές και λυγιστές, κουβαλώντας μια στάμνα με νερό στην κεφαλή τους καθώς και τα ταμπλό που έδειχναν το Όρος Σινά.

Πίνακες του κ. ΝΝ βρίσκονται σε πινακοθήκες στην Αγγλία, στη Γερμανία, στην Ελλάδα, στην Κύπρο, στην Αίγυπτο και αλλού. Οι περισσότεροι όμως ανήκουν σε φίλους του και σε ιδιωτικούς συλλέκτες. Δεν είμαι αρμόδιος να κρίνω υπεύθυνα τη ζωγραφική τέχνη του κ. Νικολαΐδη. Δε νομίζω όμως ότι λανθάνω λέγοντας πως αν εν δεν είναι ισότιμος του Ραφαήλ η του Ματίς, ανήκει σίγουρα ανάμεσα στους καλύτερους ζωγράφους της Αιγύπτου, της Ελλάδας και προ πάντων της Κύπρου του πρώτου ήμισυ του 20ου αιώνα. Πάντως, προσωπικά θα ήμουν ευτυχής αν είχα να στολίσω το γραφείο μου η το σαλόνι μου μ’ένα πίνακα του.

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ

Τα πρώτα γνωστά δημοσιεύματα του ΝΝ χρονολογούνται από το 1908, είναι στην καθαρεύουσα και δημοσιεύθηκαν στην Αθήνα, στο Φιλολογικό Παράρτημα Ακροπόλεως. Την ίδια εποχή άρχισε να γράφει το ΓΑΛΑΖΙΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ ένα συμβολικό θεατρικό έργο σε μορφή παραμυθιού, που θυμίζει κάπως το Γαλάζιο Πουλί του Μέτερλιγκ. Η υπόθεση είναι απλή :

Μια κατάρα έδιωξε τη Χαρά από τον Πύργο που εξουσιάζει η Ξανθή ρήγισσα. Θα ξαναγυρίσει μόνο όταν ένα παλικάρι αντρειωμένο πάει στο βασίλειο της Μελαχρινής κυράς και φέρει το Γαλάζιο Λουλούδι που φυτρώνει εκεί. Πολλοί νέοι δοκίμασαν μα κανείς δεν επέτυχε, γιατί σαν φτάνανε στον προορισμό τους, τους μάγευε η Μελαχρινή κυρά. Κάποτε ξεκίνησε και το τελευταίο παλικάρι, ο Αντρειωμένος. Σαν όλους τους άλλους υπέκυψε κι’αυτός στα μάγια της Μελαχρινής. Μια μέρα όμως ανοἰγοντας τα μάτια του αντίκρυσε μια γαλανή λίμνη και στον κάμπο χρυσά στάχια. Τότε θυμήθηκε την Ξανθή και την υπόσχεση που της είχε δόσει. Ύστερα από πολλές περιπέτειες κατόρθωσε να γυρίσει στον πύργο της Ξανθής ρήγισσας. Παρ’όλο που δεν βρήκε και δεν έφερε το Γαλάζιο Λουλούδι η χαρά και το γέλιο επέστρεψαν στον Πύργο. Τότε όλοι κατάλαβαν πως το Γαλαζιο Λουλούδι, η ευτυχία που όλοι λαχταράμε, δε φυτρώνει σε τόπους μακρινούς αλλά μέσα στην καρδιά των αγνών ανθρώπων.

Όπως γράφει η Ελ. Βοίσκου ο Νικολαΐδης ήθελε σ’αυτό το βιβλίο του να είναι διδακτικός. Το ΓΑΛΑΖΙΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ εκδόθηκε στην Κύπρο το 1919 και παίχθηκε στην Αλεξάνδρεια από τον περίφημο θίασο του Αιμίλιου Βεάκη το 1923, με μεγάλη επιτυχία.Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα βιβλία του τα δημοσίευσε στην Αίγυπτο : Τρεις συλλογές ποιημάτων σε πρόζα, τρεις συλλογές διηγημάτων, τρία μυθιστορήματα και Το Βιβλίο του Μοναχού. Είναι αδύνατο μα και περιττό ν΄αναλύσω εδώ όλα τα έργα του κ. Νικολαΐδη. Τα πιο επιτυχημένα διηγήματα του, λογοτεχνική μορφή όπου διαπρέπει, θεωρούνται οι ΥΠΗΡΕΤΕΣ (Α! ΣΕΙΡΑ), ο σκελεθρασ (Β! ΣΕΙΡΑ) και το ξυλινο ποδι, προπάντων ο Σκέλεθρας.

Ο Παύλος ζει μόνος. Είναι τόσο φτωχός που δεν έχει ούτε το ενοίκιο του να πληρώσει και σκέφτεται ν’αυτοκτονήσει. Δέχεται γι’αυτό να πουλήσει στο νοικοκύρη του τον σκελετό του που αυτός θα μεταπουλήσει σ’ένα ευρωπαϊκό Φυσιολογικό Ινστιτούτο όταν ο Παύλος πεθάνει. Με τα λεφτά που πήρε από την πώληση ο Παύλος αγόρασε ένα πάγκο σαράφη και γίνηκε τοκογλύφος. Σαν πλούτισε αρκετά, ζήτησε να εξαγοράσει το σκελετό του για να τον θάψουνε όπως όλο τον κόσμο στο νεκροταφείο. Μα το συμβόλαιο που υπόγραψε δεν προβλέπει ακύρωση. Τότε ο κ. Σκέλεθρας αλλάζει τις οικονομίες του σε χαρτονομίσματα, αγοράζει κατράμι, κλείνει τις πόρτες και τα παράθυρα ερμητικά και βάζει φωτιά.

Όταν τον βρήκανε δεν είχε μείνει από το Σκέλεθρα παρά μια φούχτα στάχτη και το χρυσό του δόντι.

Δύο λόγια τώρα για τα μυθιστορήματα του Νίκου Νικολαΐδη. Το Στραβόξυλο. Είναι η ιστορία του Γιώργου, ενός νεαρού επαρχιώτη, που παλεύει να πραγματοποιήσει τα όνειρα του και να προστατέψει την ανεξαρτησία του. Πρόκειται εν μέρει για ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα.

Πέρα απ’το καλό και το κακό. Ο τίτλος θυμίζει το βιβλίο του Νίτσε αλλά το έργο του Νικολαΐδη δεν είναι φιλοσοφικό δοκίμιο αλλά μυθιστόρημα. Το καλύτερο του. Ο συγγραφέας διηγείται την τραγική ιστορία δυο αδελφών, της Φωτεινής και της Χρυσούλας, που ζουν στην ασφυκτική ατμόσφαιρα της κυπριακής επαρχίας, στην αρχή του περασμένου αιώνα. Η απελπισμένη προσπάθεια τους να ζήσουν τη ζωή τους σαν γυναίκες, να βρουν ένα γαμπρό η τουλάχιστον ένα οποιονδήποτε άντρα αποτυχαίνει ολότελα και οι δύο αδελφές τρελαίνονται, η κάθε μια με τον τρόπο της.

Τα τρία καρφιά. Σ’αυτό το μυθιστόρημα ο συγγραφέας περιγράφει την πικρή ζωή του Κασσιανού. Το πρώτο καρφί είναι ο φόβος της φτώχιας και η επιμονή του να εξασφαλίσει με κάθε τρόπο ένα βίο άνετο. Το δεύτερο καρφί είναι ο φόβος της μοναξιάς και ο γάμος του με την υπηρέτρια του τη Γιασεμή. Το τρίτο καρφί είναι ο φόβος του θανάτου και η απεγνωσμένη του προσπάθεια να αποκτήσει με τη γυναίκα του ένα παιδί, γιατί όπως λέει η λαϊκή σοφία «αν δεν έχεις παιδί δεν έχεις τίποτα» σ.239). Χωρίζει λοιπόν με τη Γιασεμή και παντρεύετε την Αδριάνα. Η Αδριάνα γεννάει αγόρι αλλά το παιδί το έκανε με τον κουρέα. Ο Κασσιανός όταν το μαθαίνει διώχνει την άπιστη σύζυγο. Αυτή φεύγει με το μωρό της μα λίγο αργότερα πεθαίνει. Τότε ο Κασσιανός, παίρνει πίσω το παιδί, κι’ας φέρνει τ’όνομα του μπαρμπέρη, το μεγαλώνει σα να ήτανε δικό του και το κάνει μοναδικό του κληρονόμο.

Το Βιβλίο του Μοναχού είναι αποτέλεσμα τριάντα χρόνων σκέψης για τη ζωή στα μοναστήρια, που γνώρισε τόσο καλά. Θεωρείται γενικά ως το λογοτεχνικό του αριστούργημα και ένα βιβλίο καλλιτέχνημα.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ Νίκου Νικολαίδη

Στην περίοδο 1910-1940 τα γραφτά του Νίκου Νικολαίδη χαιρετίστηκαν θερμά από τους βιβλιοκριτές και τους πιο γνωστούς συγγραφείς στην Αθήνα, στην Κύπρο και στην Αίγυπτο.Ο Κλέων Παράσχος έγραψε ότι ο Νικολαΐδης είναι «ο πρώτος νεοέλληνας διηγηματογράφος». Ο Άγγελος Σικελιανός του γράφει: «Η μόνη επιθυμία που θα΄χα… θα’τανε κάποια διηγήματα να τα χα γράψει εγώ». Ο Καβάφης έλεγε γι’αυτόν ότι ήταν ένας «λαμπρός ζωγράφος … έξοχος διηγηματογράφος …, πολύ καλός φίλος, μα très mauvais compagnon» (πολύ κακός σύντροφος). Ο Τσίρκας λέει «εγώ προσωπικά του οφείλω πάρα πολλά. Μ’έμαθε να γράφω … Έτσι όταν αρχίζω τα πρώτα μου βήματα στη λογοτεχνία, έχω ένα δάσκαλο πλάι μου». Ο Γιώργος Πιερίδης αναγνωρίζει ότι «Εκείνο που με έκανε περισσότερο να δώσω προσοχή στο δούλεμα του λόγου ήταν το παράδειγμα του Νίκου Νικολαίδη». Ο Ξενόπουλος, ο Γρυπάρης, ο Άλκης Θρύλος, ο Νιρβάνας, ο Βουτυράς, ο Χουρμούζιος, ο Καζαντζάκης, ο Σεφέρης, ο Παναγιωτόπουλος, ο Κ. Βάρναλης, ο Γλαύκος Αλιθέρσης, ο Τεύκρος Ανθίας και πολλοί, πολλοι άλλοι γράφουν με θαυμασμό για τον Νίκο Νικολαίδη. Ο Τίμος Μαλάνος είναι κάπως επιφυλακτικός. Ο μόνος κριτικός που γνωρίζω που δε συμμερίζεται τη γενική γνώμη είναι ο Απόστολος Σαχίνης. Θεωρεί ότι »στα διηγήματα του «μεταβάλλει τα πρόσωπα σε ανδρείκελα» και «σαν να κοροϊδεύει τον άνθρωπο» (Αναζητήσεις, 1978.

Στη διάρκεια του πολέμου ο κ. Νικολαΐδης λίγο ξεχάστηκε.Τα τελευταία χρόνια όμως το έργο του γνωρίζει μια επιστροφή. Τα βιβλία του επανεκδίδονται, στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Το εκδοτικό ΚΕΔΡΟΣ τύπωσε τα ΑΠΑΝΤΑ του. Έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, στα ιταλικά, στα αγγλικά, στα ρουμανικά, στα αραβικά (;). Γράφτηκαν διδακτορικές διατριβές, πολλές μονογραφίες και δεκάδες άρθρα και οργανώθηκαν ημερίδες και επιστημονικά συμπόσια, το τελευταίο (;) το 2004 στην Κύπρο για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του. Αν ζούσε θα ήταν, ευχαριστημένος που οι συμπατριώτες του δεν τον ξεχνούν, ούτε στην Κύπρο, ούτε στην Ελλάδα μα ούτε και στο Μοντρεάλ.

Πριν τελειώσω την ομιλία μου επιτρέψτε μου να σας διαβάσω τρία σύντομα κείμενα του κ. Νικολαΐδη που κατά τη γνώμη μου φανερώνουν το ταλέντο του, το ύφος του και το ήθος του.

ΑΝΟΙΞΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ

Μακριά από την άνοιξη, εδώ στην ηλιοκαμένη

έρημο, έριξα τις ανθισμένες επιθυμίες μου –

που είχαν ριζώσει στην πιο απόκρυφη γωνιά της

καρδιάς μου – και με μιάς η απεραντοσύνη της

φάνταξε σαν κήπος, χρόνια φυτεμένος

και φροντισμένος, από χέρια έμπειρου κηπουρού.

Μυροβόλησε η σιγή, μυροβόλησε το ξερό αεράκι,

και η έρημος χαμογέλασε, σα νάβλεπε στο βαθύ

τον ύπνο της ένα παράξενο όνειρο.

Η ελπίδα, για του καλοκαιριού το πλούσιο κάρπισμα

και του φθινόπωρου το άφθονο σόδειασμα,

ξύπνησε στην καρδιά μου.

Αλλοίμονο! Η άνοιξη στην έρημο βάσταξε όσο

κι’ο κάθε άλλος, απατηλός αντικατοπτρισμός –

όσο τα κίτρινα ρόδα που σκορπά το δειλινό ο

φλογισμένος νοικοκύρης της

(Από τις Ανθρώπινες και άνθινες ζωές)

ΤΟ ΞΟΔΙ ΤΟΥΦΕΛΛΑΧΟΥ

Γιατί καλοί μου μουσουλμάνοι

τον πάτε τόσο βιαστικά;

Αργεί να δύσει ακόμη ο ήλιος

κι’ούτε το κοιμητήριο βρίσκεται

πολύ μακριά.

Είναι αλαφριά, βέβαια, η κάσα

–μια και τον άμοιρο Χαλιμ τον έφαγε η ζωή,

Τι βρήκε ο Χάρος άλλο

από κόκκαλα και πετσί;

Όμως διέστε τη Φάτμα πως αγκομαχεί!

Είναι βαρύς βαρύς ο πόνος,

Βαριά βαριά κι’η έγνοια που την <ε>κρατεί

και δεν μπορεί καθώς τον πάτε,

με βήμα πένθιμο ν’ακολουθεί,

αχ, δεν μπορεί να τρέχει και να κλαίει,

αχ, δεν μπορεί τρέχοντας να μοιρολογεί …

Γι’αυτό, καλοί μου μουσουλμάνοι,

αγάλι αγάλι για να της βολεί

‘κλουθώντας τον να κλαίει και να λέει,

κουνώντας το μαντήλι το μελιτζανί,

πως ήταν αγαθός, σαν είχε τις καλές του ώρες,

και ήτανε γλυκομίλητος πολύ,

όταν στα τόσα του τα κόπια

τ’άφηνε ο μπέης λίγη απολαβή.

Αγάλι αγάλι, μουσουλμάνοι …

αγάλι … ξεμακρύνατε πολύ,

όταν έσκυψε στο χαντάκι

κι επήρε λάσπη ν’αλειφτεί,

αγάλι … λίγα λόγια π’άνθισε ο πόνος

να βγουν με τον πρεπούμενο ρυθμό,

σα δαχτυλίδια, σα ρουμπίες

να κουδουνίσουν … να κυλούν …

Ετέλεψεν ο κάματος για σέ[να] Χαλίλ;

Κι’απόμεινε σε μέ ο μόχθος να γυρίζω το γεράνι,

να ξεντιλίζω το νερό του καναλιού;

Μονάχη μου θ’αρμέγω την γκαμούζα

Μονάχη μου θα πήζω το τυρί;

Και τη σβουνιά μονάχη μου θα πλάθω

Προσάναμμα για το ψωμί;

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ

• Μέσα στην Αγέλαστην Μονήν, ζουν οι μαυρoφόρες υπάρξεις, αρνήθηκαν τις ανθρώπινες συνθήκες. Αρνήθηκαν μιαν ολάκαιρη ζωή για να σωθούν απτἰς βαριές συνθήκες. Λένε πως είναι καταφρονητές της ζωής και την γδύθηκαν για τ’αγγελικό σχήμα. Λέω πως κάτι αφήκaν από πάνω τους, μα τι ν’αφίνει αλλάζοντας ντύμα το φίδι;

• Ο Νύμφων κλειέται στο κελί τ’απόγευμα ν’αναπαυτεί. Αποκοιμιέται η ψυχή και μένει η σάρκα του ξυπνή. Τότε – ωσάν σε υπνοφαντασία – η σάρκα το δίκηο της ζητεί : Απόδος το οφειλόμενον. Και δίνει εις βάρος της ψυχής.

Ευχαριστώ για την υπομονή σας και την προσοχή σας.

Μοντρεάλ, 17 Απριλίου 2011

Αφιέρωμα στην λογοτεχνία του Εμφυλίου Πολέμου

2011-01-09T11:41:00.000-08:00

Ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ελλάδα

2011-01-01T20:28:00.000-08:00

KENTPO EΛΛHNIKQN EPEYNQN KANAΔA

K E E K

CENTRE DE RECHERCHES HELLENIQUES - CANADA

CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH - CANADA

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Κυκλοφορεί το πρώτο τεύχος του 18^ου τόμου του ακαδημαϊκού περιοδικού Études helléniques-Hellenic Studies με θέμα τον Εμφύλιο Πόλεμο στην Ελλάδα όπως αυτός παρουσιάζεται μέσα από την ελληνική πεζογραφία. Το τεύχος αυτό εκδίδεται από το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια Κρήτης και Αιγαίου. Την έκδοση επιμελήθηκε ο καθηγητής νεοελληνικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο McGill Νικόλαος Πουλόπουλος και συνεργάζονται οι πανεπιστημιακοί Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Σταματία Δόβα, Εμμανουέλα Κάτσια, Kersitn Jentsch-Mancor και Δημήτρης Παϊβανάς.

Ο Εμφύλιος Πόλεμος είναι ιδωμένος μέσα από το έργο του Θανάση Βαλτινού Ορθοκωστά, μέσα από το έργο του Ρένου Αποστολίδη Πυραμίδα 67, το Κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου και η Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα της Άλκης Ζέη.

Εκτός από το αφιέρωμα στον Εμφύλιο Πόλεμο δημοσιεύεται επίσης ένα άρθρο της Φωτεινής Μιράντε-Ψαλτάκη για την Μεσογειακή Ένωση καθώς και ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο για το Άγιον Όρος από τον πρώην Γάλλο υπουργό Alain Vivien.

Το τεύχος διατίθεται από το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072
Tel. ( 514) 277-3940, E-mail: m1650@internet.uqam.ca Alternate email address:stephanos.constantinides@gmail.com

και

τον εκδοτικό οίκο Gutenberg στην Αθήνα, Διδότου 37, Αθήνα 10680

Tel.: 210-3808334

Fax: 210-3642030

e-mail: info@dardanosnet.gr

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072

Tel. ( 514) 277-3940, E-mail: m1650@internet.uqam.ca Alternate email address:stephanos.constantinides@gmail.com

Εκδηλώσεις στον Καναδά για τα 50 χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας

2010-11-05T21:00:00.000-07:00

Το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ, σε συνεργασία με το Κέντρο Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ, οργάνωσε δύο εκδηλώσεις για τα 50 χρόνια της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η πρώτη εκδήλωση, στα Γαλλικά, έγινε στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ, στις 20 Οκτωβρίου 2010, με κεντρικό ομιλητή τον καθηγητή πολιτικών επιστημών και διεθνούς δικαίου του Πανεπιστημίου του Παρισιού-Nanterre Ιωάννη Κατσιάπη που ανέπτυξε το θέμα «Κυπριακή Δημοκρατία : 50 χρόνια διαδρομής». Εισαγωγική ομιλία έγινε από τον καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μοντρεάλ Jacques Bouchard, ενώ σύντομη παρέμβαση έκανε και ο διευθυντής του ΚΕΕΚ καθηγητής Στέφανος Κωνσταντινίδης. Οι ομιλητές αναφέρτηκαν στους αγώνες του κυπριακού λαού για την προάσπιση και την επιβίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας όλα αυτά τα χρόνια, ιδιαίτερα μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή. Μετά το τέλος των ομιλιών υποβλήθηκαν ερωτήσεις και έγινε συζήτηση για την παρούσα φάση του Κυπριακού.

Η δεύτερη εκδήλωση έγινε στις 22 Οκτωβρίου 2010 στην Ελληνική Κοινότητα Μοντρεάλ, με τον ίδιο κεντρικό ομιλητή,τον καθηγητή Ιωάννη Κατσιάπη, που μίλησε ξανά, αυτή τη φορά στα Ελληνικά, για τα 50 χρόνια διαδρομής της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ακολούθησε συζήτηση για τις σημερινές εξελίξεις στο Κυπριακό.

Το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ θα οργανώσει ακόμη μια εκδήλωση στο Πανεπιστήμιο του Μοντρεάλ, στα πλαίσια των εορτασμών των 50 χρόνων της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία θα είναι αφιερωμένη στην κυπριακή λογοτεχνία και ξεχωριστά στον Κύπριο λογοτέχνη και ζωγράφο Νίκο Νικολαΐδη .

Εκ περιτροπής Προεδρία

2009-12-07T15:44:00.000-08:00

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Περί εναλλακτικής προεδρίας�

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Ηβρετανική αποικιοκρατία με το πρώτο δοτό σύνταγμα του 1882 εισήγαγε στην Κύπρο τη στρέβλωση της φιλελεύθερης δημοκρατίας που άνθιζε τότε στην Ευρώπη και ειδικά στη Βρετανία και η οποία μάλιστα προχωρούσε σε νέες κατακτήσεις. Το σύνταγμα αυτό -και όσα προτάθηκαν στη συνέχεια- εισήγαγε την αρχή της φυλετικής ψήφου, κάτι που πουθενά αλλού δεν έγινε αποδεκτό, σε καμιά δημοκρατία. Ερχόταν άλλωστε σε πλήρη αντίθεση με τις αρχές του διαφωτισμού. Έτσι βρεθήκαμε με ένα Νομοθετικό Συμβούλιο του οποίου οι βουλευτές δεν εκλέγονταν από ένα ενιαίο εκλογικό σώμα αλλά από τους Έλληνες και τους Τούρκους ξεχωριστά στη βάση φυλετικών κριτηρίων. Είναι η αρχή της κακοδαιμονίας της Κύπρου με τα διχοτομικά σχέδια του Λονδίνου να προωθούνται όλα τα επόμενα χρόνια.
Το δυστύχημα είναι πως ακόμη και σήμερα βαδίζουμε στον ίδιο δρόμο που μας κληροδότησε η αποικιοκρατία. Και προτείνουμε οι ίδιοι τον δικοινοτισμό, την εναλλακτική προεδρία και τη σταθμισμένη ψήφο που οδηγούν επί της ουσίας στον εθνοφυλετικό διαχωρισμό της κοινωνίας και στη στρέβλωση και τον βιασμό της δημοκρατίας. Κανένας βέβαια δεν μπορεί να αμφισβητήσει το δικαίωμα του όποιου Κύπριου πολίτη, ανεξάρτητα εθνικής καταγωγής, να εκλεγεί σε οποιοδήποτε πολιτειακό αξίωμα. Με την έννοια αυτή κανένας δεν θα μπορούσε να αποκλείσει ένα Τουρκοκύπριο πολίτη από του να εκλεγεί πρόεδρος της Δημοκρατίας. Όμως... Στις ΗΠΑ και στον Καναδά που είναι ομοσπονδίες, κανείς δεν πρότεινε τον δικοινοτισμό ή την εναλλακτική προεδρία για να εκλεγεί ο Αφροαμερικανός Μπαράκ Ομπάμα πρόεδρος. Κανείς δεν πρότεινε τον δικοινοτισμό και την εναλλακτική πρωθυπουργία στον Καναδά για να κυβερνήσουν τη χώρα αυτή Γαλλοκαναδοί πρωθυπουργοί περισσότερο από 25 χρόνια τα τελευταία 40. Για την εκλογή Αφροαμερικανών και Γαλλοκαναδών στις ανώτατες πολιτειακές θέσεις των χωρών τους δεν χρειάστηκε η στρέβλωση και ο βιασμός της δημοκρατίας, έστω και αν προέρχονται από μειονότητες. Ούτε και το ομοσπονδιακό σύστημα των χωρών αυτών χρειάστηκε να μεταλλαγεί για το σκοπό αυτό σε διζωνικό-δικοινοτικό.
Θα αντιτείνει βεβαίως κάποιος ότι στην Κύπρο γνωρίσαμε δύσκολες πολιτικές καταστάσεις, συγκρούσεις, κ.λπ. Και όμως οι Γαλλοκαναδοί κατακτήθηκαν από τους Άγγλους και ακόμη στη δεκαετία του �60 το Μέτωπο Απελευθέρωσης του Κεμπέκ (FLQ), έβαζε βόμβες και απήγαγε και δολοφόνησε έναν υπουργό. Στις δε ΗΠΑ, στη δεκαετία του �60, οι Αφροαμερικανοί δεν μπορούσαν να ταξιδέψουν στο ίδιο λεωφορείο με τους λευκούς και λιντσάρονταν και δολοφονούνταν στους δρόμους. Απλώς στις χώρες αυτές και όχι μόνον, επένδυσαν στην ανάπτυξη ενός πολιτικού πολιτισμού και μιας πολιτικής κουλτούρας που οδηγεί δημοκρατικά στα ανώτατα πολιτειακά αξιώματα τους πολίτες που κρίνονται άξιοι για τον σκοπό αυτό, με δημοκρατικές διαδικασίες, ανεξάρτητα της φυλετικής καταγωγής τους. Θα μπορούσε να αναφέρει κανείς το παράδειγμα και πολλών άλλων χωρών που δεν επέλεξαν ούτε τον δρόμο του δικοινοτισμού, ούτε αυτόν της εναλλακτικής προεδρίας, και αυτό φυσικά δεν παραβιάζει με κανένα τρόπο τα δικαιώματα των πολιτών τους που προέρχονται από μειονότητες. Βεβαίως προβλήματα υπάρχουν λίγο-πολύ παντού. Αντιμετωπίζονται όμως συναινετικά και στη βάση των δημοκρατικών αρχών. Αντίθετα, εκεί που επεβλήθηκε ο δικοινοτισμός συντηρούνται οι συγκρούσεις και η διάσπαση της κοινωνίας καθώς και η μόνιμη πολιτική αναταραχή. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ο Λίβανος και το προτεκτοράτο της Βοσνίας. Εκεί θέλουμε να καταλήξουμε; Όταν μάλιστα η τουρκοκυπριακή μειονότητα, με τους εποίκους επιπλέον που αποδεχόμαστε, θα ελέγχεται από την Άγκυρα που φιλοδοξεί να μας μετατρέψει σε προτεκτοράτο της. Δεν θα ήταν προτιμότερο να επενδύσουμε σε κοινούς ενωτικούς θεσμούς όπως τα κόμματα, τα συνδικάτα, κ.λπ. και στην καλλιέργεια και την εμπέδωση μιας κοινής ρεπουμπλικανικής κουλτούρας; Ασφαλώς όλα αυτά δεν μπορούν να γίνουν αύριο το πρωί. Θα χρειαστούν μεταβατικά στάδια. Αλλά τουλάχιστον δεν θα αλυσοδέσουμε ως λαός το μέλλον μας με θεσμούς που θα διαιωνίζουν την εθνοφυλετική διαίρεση και το συγκρουσιακό κλίμα. Και ακόμη χειρότερα θα απειλήσουν την ίδια την ύπαρξή μας. Καθώς βέβαια τα ερωτήματα που προκύπτουν από τέτοιες σκέψεις είναι πολλά, θα επανέλθουμεκαι την επόμενη Κυριακή.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Φιλελεύθερος,25-10-2009

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Εκ περιτροπής προεδρία (Β)

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη

Ηβρετανική αποικιοκρατία, όπως αναφέρθηκε και στο άρθρο της περασμένης Κυριακής, στρέβλωσε την έννοια της φιλελεύθερης δημοκρατίας, όπως αυτή εξελισσόταν στις ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες, με το δοτό σύνταγμα του 1882, εισαγάγοντας την αρχή της εθνοφυλετικής ψήφου, αρχή που πουθενά, σε κανένα δημοκρατικό πολίτευμα δεν έγινε αποδεκτή. Έκτοτε το Λονδίνο καλλιέργησε ακόμη πιο έντονα τον δικοινοτισμό και τον εθνοφυλετικό διαχωρισμό της κυπριακής κοινωνίας. Αν όμως αυτό ήταν καλό για την Κύπρο γιατί δεν εφαρμόστηκε και στην ίδια τη Βρετανία με την εισαγωγή της εθνοφυλετικής ψήφου για τους Ιρλανδούς, τους Σκοτζέζους, τους Ουαλούς... Γιατί δεν εφαρμόζεται σήμερα στις ΗΠΑ,τον Καναδά, την Ισπανία, τη Γαλλία και μια σειρά από άλλες χώρες; Γιατί η ίδια η Τουρκία δεν υιοθετεί την αρχή της εθνοφυλετικής ψήφου και το δικοινοτισμό για τους Κούρδους; Γιατί μια δικοινοτική διζωνική ομοσπονδία δεν γίνεται αποδεκτή, αλλά ούτε και προτείνεται για τους Κούρδους, τους Βάσκους, τους Καταλανούς, τους Κορσικανούς, τους Γαλλοκαναδούς, τους Αφροαμερικανούς και μια σειρά από άλλες εθνικές μειονότητες; Γιατί για όλους αυτούς δεν προτείνεται η εκ περιτροπής προεδρία, η εκ περιτροπής πρωθυπουργία και όλα αυτά τα στοιχεία απαρχάϊντ που προτείνονται για την Κύπρο;
Η εύκολη απάντηση με την αναφορά στο �προπατορικό� αμάρτημα του �74, τις ειδικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν στην Κύπρο και άλλα παρόμοια, δεν είναι καθόλου πειστική. Παρόμοια προβλήματα αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν και άλλοι λαοί οι οποίοι δεν δέχτηκαν να θυσιάσουν τις αρχές της δημοκρατίας για να τα αντιμετωπίσουν. Μήπως εμείς είμαστε λαός με ειδικές ανάγκες που πρέπει να γίνουμε τα πειραματόζωα ειδικών συνταγματικών ρυθμίσεων που θα παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τους δημοκρατικούς κανόνες επειδή κάτι τέτοιο θα εξυπηρετεί τα ξένα συμφέροντα; Μήπως γι�αυτό πρέπει να αποδεκτούμε την εκ περιτροπής προεδρία και τις εγγυήσεις της Τουρκίας -ή του οποιουδήποτε άλλου- για να υπάρξουμε ως πολιτεία; Υπ�αυτές τις συνθήκες όμως, δεν θα είμαστε ούτε ελεύθερη, ούτε ανεξάρτητη πολιτεία.
Θα μετατραπούμε απλώς σε τουρκικό προτεκτοράτο με ένα αβέβαιο μέλλον.Και η όποια λύση βασισμένη σε εθνοφυλετικούς διαχωρισμούς της κοινωνίας και των θεσμών της θα περιέχει τα σπέρματα μελλοντικών εκρήξεων και δεν θα είναι βιώσιμη επειδή θα παραβιάζει δημοκρατικές αρχές και στοχειώδεις κανόνες δικαίου. Σίγουρα θα χρειαστούν μεταβατικές διατάξεις για την ρύθμιση πολλών θεμάτων,όσο να δημιουργηθούν ενωτικοί θεσμοί μέσα στην ίδια την κοινωνία,κόμματα,συνδικάτα,οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών,ενοποιημένη οικονομία, κάθε είδους κοινοί θεσμοί.Αλλά αυτές οι διατάξεις μπορούν να περιληφθούν σε εκλογικούς νόμους. Που θα ισχύσουν προσωρινά,όσο να φτάσουμε σεεκείνη την πολιτική κουλτούρα που έφτασαν άλλοι λαοί για να ξεπεραστεί ο εθνοφυλετικός διαχωρισμός της κοινωνίας. Αλλά εδώ μιλάμε για συνταγματικές ρυθμίσεις που θα μας αλυσοδένουν αιωνίως, καθότι με τουρκικές �εγγυήσεις� που δεν θα μας επιτρέπουν να τις αλλάξουμε στον αιώνα τον άπαντα.
Εκείνο επομένως που χρειάζεται είναι να μη δεκτούμε ξανά �εγγυήσεις� της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας μας, να αξιώσουμε την ενηλικίωση μας, να διώξουμε τους κηδεμόνες και να συνεννοηθούμε μεταξύ μας ως πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας και ως Ευρωπαίοι πολίτες, χωρίς φυσικά τους εποίκους που θα διαιωνίζουν την εξάρτηση μας από το νεο-οθωμανισμό της Άγκυρας. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας συνεννόησης δεν χωρούν ειδικές ρυθμίσεις που μόνο για μας από όλους τους Ευρωπαίους πολίτες θα ισχύουν.Να αποτινάξουμε το σύνδρομο λαού με ειδικές ανάγκες. Στο πλαίσιο μιας δημοκρατικής ρύθμισης και ενός ρεπουμπλικανικού πολιτεύματος και Τουρκοκύπριος και Αρμένιος και της κάθε εθνοτικής καταγωγής πολίτης της Κυπριακής Δημοκρατίας θα μπορεί είτε να εκλεγεί πρόεδρος είτε να βρεθεί σε οποιονδήποτε άλλο πολιτειακό αξίωμα. Και βεβαίως η κοινή πολιτική ρεπουμπλικανική ταυτότητα που θα μας ενώνει δεν θα αφαιρεί τίποτε από την εθνική ταυτότητα μας, είτε ως Ελλήνων είτε ως Τούρκων.
Υ.Γ. Σε όσους αντέδρασαν θετικά ή αρνητικά στο άρθρο της προηγούμενης Κυριακής, και στους οποίους απάντησα ήδη ξεχωριστά στον καθένα, θερμές ευχαριστίες. Προάγεται έτσι ο δημοκρατικός διάλογος.
*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.
*Ε-mail stephanos.constantinides@gmail.com

Φιλελεύθερος,01-11-2009

Επιβάλλεται το πολιτικό ισλάμ

2009-07-05T22:20:00.000-07:00

ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ Κυριακή, 5 Ιουλίου 2009

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Επιβάλλεται το πολιτικό ισλάμ

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Ενώ οι διάφοροι διαμεσολαβητές,προεξάρχοντος του Ρωμαίου ανθύπατου στη Λευκωσία Πίτερ Μίλετ, προσπαθούν να δημιουργήσουν κλίμα παραμονών του δημοψηφίσματος του 2004,υπάρχουν σοβαρές πολιτικές εξελίξεις στην Άγκυρα που πιθανόν να ανατρέπουν τον ιστορικό συμβιβασμό που ίσχυε ως τώρα ανάμεσα στο πολιτικό Ισλάμ του Ταγίπ Ερντογάν και το στρατογραφειoκρατικό κεμαλικό κατεστημένο. Δύο σημαντικά γεγονότα που συνέβηκαν στην τουρκική πρωτεύουσα αυτές τις μέρες, δείχνουν πως το πολιτικό Ισλάμ είναι αποφασισμένο να επιβάλει την πρωτοκαθεδρία του. Βεβαίως η πορεία αυτή είχε αρχίσει προ πολλού, αλλά μέχρι τώρα το ισλαμικό Κόμμα της Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης-ΑΚΡ,προσπαθούσε να σεβαστεί κάποιες ισορροπίες.
Με ένα νομοσχέδιο όμως που πέρασε αιφνιδιαστικά στη Βουλή προβλέπει για πρώτη φορά ότι οι στρατιωτικοί που κατηγορούνται για απόπειρες ανατροπής της Κυβέρνησης θα δικάζονται από ποινικά και αστικά δικαστήρια και όχι από στρατοδικεία. Αν και ο νόμος χρειάζεται ακόμη την υπογραφή του Τούρκου προέδρου Αμπντουλάχ Γκιουλ, το τόλμημα του Ερντογάν είναι πρωτοφανές για τα τουρκικά πολιτικά δεδομένα. Ακόμη και αν ο νόμος κριθεί αντισυνταγματικός, σημασία έχει πως είναι η πρώτη φορά που η πολιτική εξουσία προκαλεί ανοικτά το στρατιωτικό κατεστημένο.
Σε μια δεύτερη κίνηση-πρόκληση στους Τούρκους στρατηγούς, συνελήφθη με απόφαση της Αστικής Δικαιοσύνης ανώτερος στρατιωτικός,ο πλοίαρχος Ντουρσούν Τσιτσέκ, με την κατηγορία ότι συνέταξε σχέδιο δράσης για να πληγεί το κυβερνών ισλαμικό κόμμα. Η σύλληψή του έγινε παρά το γεγονός ότι το Γενικό Επιτελείο Στρατού έκρινε πως δεν υπήρχαν στοιχεία για να κατηγορηθεί ενώπιον της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης. Αν και αφέθηκε αργότερα ελεύθερος, ελλείψει στοιχείων σε βάρος του, ο Ερντογάν θέλησε με αυτό τον τρόπο να επιδείξει την πυγμή τού πολιτικού Ισλάμ. Επιπλέον όμως ο Τούρκος πρωθυπουργός και το κόμμα του επιδιώκουν την αναθεώρηση του Συντάγματος του 1980, το οποίο επέβαλαν οι στρατιωτικοί μετά το πραξικόπημά τους και το οποίο τους παρέχει προστασία για τις επεμβάσεις τους στην πολιτική ζωή της χώρας. Για τον σκοπό αυτό, άλλωστε, οι ισλαμιστές επεδίωξαν να συνεννοηθούν και με το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Όλες αυτές οι ενέργειες είναι πρωτοφανείς για τα τουρκικά πολιτικά δεδομένα και όλοι οι σοβαροί πολιτικοί αναλυτές πιστεύουν ότι οι ισορροπίες στην Άγκυρα ανατρέπονται υπέρ του πολιτικού Ισλάμ και γενικότερα της πολιτικής εξουσίας. Αν και το πανίσχυρο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας που συνήλθε σε πολύωρη συνεδρίαση στις αρχές της περασμένης εβδομάδας ασχολήθηκε με τα θέματα αυτά, επισημαίνεται πως είναι η πρώτη φορά που οι στρατηγοί δεν τόλμησαν να ανατρέψουν δυναμικά την πορεία αυτή που απειλεί την εξουσία τους. Δεν χτύπησαν την γροθιά τους στο τραπέζι, όπως έγραψε ο Μεχμέτ Αλί Μπιράντ. Οι πολιτικοί αναλυτές όλων των αποχρώσεων, διαπιστώνουν το τέλος μιας εποχής. Βεβαίως είναι ίσως πολύ νωρίς για να καταλήξει κάποιος ότι πρόκειται για οριστική επικράτηση του πολιτικού Ισλάμ. Είναι όμως γεγονός ότι οι στρατηγοί βρίσκονται για πρώτη φορά στη γωνιά, όχι γιατί δεν μπορούν να προχωρήσουν σε πραξικόπημα, όπως συνήθιζαν να κάνουν στο παρελθόν, αλλά γιατί οι διεθνείς συνθήκες δεν τους το επιτρέπουν.
Στα καθ’ ημάς, η επικράτηση του νεο-οθωμανικού μοντέλου στην εσωτερική πολιτική ζωή της Τουρκίας δεν αλλάζει τα δεδομένα. Στην εξωτερική πολιτική το μοντέλο αυτό είναι ήδη σε εφαρμογή και είναι αποδεκτό και από τις δύο πλευρές. Αυτό φάνηκε άλλωστε και από την ανακοίνωση που εκδόθηκε μετά την πολύωρη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και όπου επαναλαμβάνονται οι γνωστές τουρκικές θέσεις περί δύο κρατών στην Κύπρο, όπως και από τις διάφορες άλλες δηλώσεις Τούρκων επισήμων, αλλά και Τουρκοκυπρίων, περί δύο λαών, παρθενογενέσεως, εποικοδομητικών ασαφειών, πρωτογενούς δικαίου και όλα τα άλλα γνωστά που συνιστούν την πολιτική της Άγκυρας. Στο μεταξύ οι διάφοροι διαμεσολαβητές του παρασκηνίου θέτουν τα χρονοδιαγράμματά τους, που μας διαβεβαιώνουν όμως πως δεν είνα τέτοια, και δέχονται ταυτόχρονα και τα χειροκροτήματα όσων περιμένουν να πάρουν την ρεβάνς για το 2004. Σε πλάγιο ήχο ακούμε, σε παράφραση των στίχων του Μάνου Λοΐζου, «η Κύπρος έχει τη δική της ιστορία... ο τοίχος γράφει μοναδική ευκαιρία... πωλούνται πάσης φύσεως υλικά...»

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. * Ε-mail stephanos.constantinides@gmail.com

ΕΚΛΕΚΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΟΝ ΚΑΝΑΔΑ,ΤΥΠΩΘΗΚΕ ΤΟ 1837

2009-03-02T20:50:00.000-08:00

KENTPO EΛΛHNIKQN EPEYNQN KANAΔA-K E E K
CENTRE DE RECHERCHES HELLENIQUES CANADA
CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH CANADA

Δελτίο Τύπου

Παρουσιάστηκε, την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2008,στο Ελληνικό Κοινοτικό Κέντρο του Μόντρεαλ, η ανατύπωση του βιβλίου Εκλεκτά Μυθιστορίας, του πρώτου ελληνικού βιβλίου που τυπώθηκε στον Καναδά.

Το Εκλεκτά Μυθιστορίας είναι ένα σπάνιο βιβλίο, το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε στα ελληνικά στο Κεμπέκ και τον Καναδά, το 1837, και ένα από τα πρώτα ελληνικά βιβλία που εκδόθηκαν σε όλη τη Βόρεια Αμερική.Πρόκειται για μια συλλογή κειμένων αρχαίων ελληνικών που χρησιμοποιήθηκαν για την διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού στα Κολλέγια κλασσικών σπουδών. Tο Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ προχώρησε στην επανέκδοση του σπάνιου αυτού βιβλίου με τη βοήθεια της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Κεμπέκ, με φωτογράφηση του κειμένου όπως ακριβώς ήταν η έκδοση του 1837. Ελάχιστα αντίτυπα της έκδοσης του 1837, σώζονται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Κεμπέκ και ενδεχομένως σε κάποιες άλλες βιβλιοθήκες.

Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε από τον νεοελληνιστή καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ Jacques Bouchard και το Δημήτρη Φιλίππου. Ο διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ καθηγητής Στέφανος Κωνσταντινίδης έκανε μια σύντομη εισαγωγική ομιλία παρουσιάζοντας το κλίμα της εποχής που εκδόθηκε το βιβλίο. Ένα κλίμα που το χαρακτήριζε η σπουδή της ελληνικής αρχαιότητας αλλά και η πρώτη επαφή με τη νεότερη Ελλάδα.

Με την ίδια ευκαιρία ο καθηγητής Γιάννης Φιλιππούσης παρουσίασε την τελευταία έκδοση του ακαδημαϊκού περιοδικού Études helléniques/Hellenic Studies αφιερωμένου στο Θέατρο της Ελληνικής Διασποράς.

Την εκδήλωση χαιρέτησαν η Γενική Πρόξενος της Ελλάδας στο Μόντρεαλ, κα Μαρία Καρνούτσου και ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας του Μόντρεαλ κος Βασίλης Μπαλαμπάνος και σε αυτή παρευρέθηκαν πανεπιστημιακοί,φοιτητές,εκπαιδευτικοί,και πολύς κόσμος από την ελληνική παροικία του Μόντρεαλ.

Αντίτυπα του βιβλίου διατίθενται από το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ.

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072Tel. ( 514) 276-7333, E-mail: m1650@internet.uqam.ca

Études helléniques-Hellenic Studies

2009-02-21T19:40:00.000-08:00

KENTPO EΛΛHNIKQN EPEYNQN KANAΔA-K E E K
CENTRE DE RECHERCHES HELLENIQUES - CANADA
CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH – CANADA

Δελτίο Τύπου
Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK

ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΤΑ ΤΕΥΧΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2008 ΤΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ÉTUDES HELLÉNIQUES-HELLENIC STUDIES

Κυκλοφορούν τα τεύχη της χρονιάς 2008 του ακαδημαϊκού περιοδικού ÉTUDES HELLÉNIQUES- HELLENIC STUDIES αφιερωμένα στην Παγκοσμιοποίηση και το Θέατρο της Ελληνικής Διασποράς.

Το τεύχος για την Παγκοσμιοποίηση της άνοιξης 2008 εκδόθηκε με ευθύνη των καθηγητών Κώστα Γουλιάμου, Αντώνη Θεοχάρους και Γιάννη Σακέλλη. Καταπιάνεται με διάφορες πτυχές του σημαντικού αυτού θέματος με ιδιαίτερες αναφορές στην Ελλάδα και την Κύπρο. Στο τεύχος αυτό συνεργάζονται οι πανεπιστημιακοί Κώστας Γουλιάμος, Αντώνης Θεοχάρους, Εύη Χατζηπαύλου, Στέφανος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Κασημέρης, Κρίστοφερ Κυριακίδης, Μιχάλης Σπουρδαλάκης και Κωνσταντίνος Τσιούρτος.

Επιπρόσθετα του αφιερώματος στην Παγκοσμιοποίηση,στο ίδιο τεύχος δημοσιεύονται άρθρο του Ελληνογάλλου καθηγητή Ιωάννη Κατσιάπη για το θέμα των αγνοουμένων και των πανεπιστημιακών Σπύρου Μακρή και Κυριάκου Μικέλη για τις Διεθνείς Σχέσεις στην Ελλάδα.

Το τεύχος του φθινοπώρου 2008, αφιερωμένο στο Θέατρο της Ελληνικής Διασποράς, εκδόθηκε με ευθύνη του καθηγητή Γιώργου Καναράκη(Αυστραλία) και τη συνδρομή του καθηγητή Στέφανου Κωνσταντινίδη(Καναδάς) ως συνεκδότη. Πρόκειται για ένα σπάνιο ντοκουμέντο που παρουσιάζει μια σφαιρική εικόνα του Θεάτρου της Ελληνικής Διασποράς, με αφετηρία τις ιστορικές εστίες του ελληνισμού στα Βαλκάνια,τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ρωσία, καθώς και των παροικιών της Αιγύπτου. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το θέατρο στις νεότερες μεταναστευτικές παροικίες : τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία και το Βέλγιο, τη Βενεζουέλα και τη Νότια Αφρική. Ένα εισαγωγικό άρθρο και το εισαγωγικό σημείωμα του καθηγητή Καναράκη αναφέρονται γενικότερα στην νεοελληνική θεατρική παράδοση και την αντίστοιχη της ελληνικής διασποράς.Το άρθρο για την Μεγάλη Βρετανία αναφέρεται στο κυπριακό θέατρο στη χώρα αυτή.

Στο τεύχος αυτό συνεργάζονται οι πανεπιστημιακοί Γιώργος Καναράκης, Τηλέμαχος Μουδατσάκης, Στέφανος Κωνσταντινίδης, Χρυσόθεμης Σταματοπούλου-Βασιλάκου, Κατερίνα Διακουμοπούλου, Κωνσταντίνος Φωτιάδης, ο ιστορικός Ευθύμιος Σουλογιάννης, η σκηνοθέτης Μαρία Καραβία, ο φιλόλογος Αναστάσιος Πετσάλας, ο σκηνοθέτης Κώστας Παλαμίδης και ο φιλόλογος Ρένος Νίκος Σταμούλης.

Το ακαδημαϊκό περιοδικό Études helléniques-Hellenic Studies που εκδιδόταν για πολλά χρόνια από το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK, εκδίδεται σήμερα από το KEEK σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης (Εργαστήριο Διαπολιτισμικών και Μεταναστευτικών Μελετών) και το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου (Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών). Το τεύχος διατίθεται από τον εκδοτικό οίκο Gutenberg- , Διδότου 37, Αθήνα, τηλ.: (210)3808334, φαξ. : (210)3642030, e-mail : info@dardanosnet. gr

Για περισσότερες πληροφορίες και συνδρομές οι ενδιαφερόμενοι μπορουν να απευθύνονται στο Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072Tel. ( 514) 276-7333, E-mail: m1650@internet.uqam.ca
Alternate email address:stephanos.constantinides@gmail.com

Μόντρεαλ,ΚαναδάςΓενάρης 2009
K E E K CENTRE DE RECHERCHES HELLENIQUES - CANADA
CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH – CANADA

Δελτίο Τύπου
Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK

ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΤΑ ΤΕΥΧΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2008 ΤΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΥ ÉTUDES HELLÉNIQUES-HELLENIC STUDIES

Κυκλοφορούν τα τεύχη της χρονιάς 2008 του ακαδημαϊκού περιοδικού ÉTUDES HELLÉNIQUES- HELLENIC STUDIES αφιερωμένα στην Παγκοσμιοποίηση και το Θέατρο της Ελληνικής Διασποράς.

Το τεύχος για την Παγκοσμιοποίηση της άνοιξης 2008 εκδόθηκε με ευθύνη των καθηγητών Κώστα Γουλιάμου, Αντώνη Θεοχάρους και Γιάννη Σακέλλη. Καταπιάνεται με διάφορες πτυχές του σημαντικού αυτού θέματος με ιδιαίτερες αναφορές στην Ελλάδα και την Κύπρο. Στο τεύχος αυτό συνεργάζονται οι πανεπιστημιακοί Κώστας Γουλιάμος, Αντώνης Θεοχάρους, Εύη Χατζηπαύλου, Στέφανος Κωνσταντινίδης, Χρήστος Κασημέρης, Κρίστοφερ Κυριακίδης, Μιχάλης Σπουρδαλάκης και Κωνσταντίνος Τσιούρτος.

Επιπρόσθετα του αφιερώματος στην Παγκοσμιοποίηση,στο ίδιο τεύχος δημοσιεύονται άρθρο του Ελληνογάλλου καθηγητή Ιωάννη Κατσιάπη για το θέμα των αγνοουμένων και των πανεπιστημιακών Σπύρου Μακρή και Κυριάκου Μικέλη για τις Διεθνείς Σχέσεις στην Ελλάδα.

Το τεύχος του φθινοπώρου 2008, αφιερωμένο στο Θέατρο της Ελληνικής Διασποράς, εκδόθηκε με ευθύνη του καθηγητή Γιώργου Καναράκη(Αυστραλία) και τη συνδρομή του καθηγητή Στέφανου Κωνσταντινίδη(Καναδάς) ως συνεκδότη. Πρόκειται για ένα σπάνιο ντοκουμέντο που παρουσιάζει μια σφαιρική εικόνα του Θεάτρου της Ελληνικής Διασποράς, με αφετηρία τις ιστορικές εστίες του ελληνισμού στα Βαλκάνια,τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ρωσία, καθώς και των παροικιών της Αιγύπτου. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το θέατρο στις νεότερες μεταναστευτικές παροικίες : τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Αυστραλία, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γερμανία και το Βέλγιο, τη Βενεζουέλα και τη Νότια Αφρική. Ένα εισαγωγικό άρθρο και το εισαγωγικό σημείωμα του καθηγητή Καναράκη αναφέρονται γενικότερα στην νεοελληνική θεατρική παράδοση και την αντίστοιχη της ελληνικής διασποράς.Το άρθρο για την Μεγάλη Βρετανία αναφέρεται στο κυπριακό θέατρο στη χώρα αυτή.

Στο τεύχος αυτό συνεργάζονται οι πανεπιστημιακοί Γιώργος Καναράκης, Τηλέμαχος Μουδατσάκης, Στέφανος Κωνσταντινίδης, Χρυσόθεμης Σταματοπούλου-Βασιλάκου, Κατερίνα Διακουμοπούλου, Κωνσταντίνος Φωτιάδης, ο ιστορικός Ευθύμιος Σουλογιάννης, η σκηνοθέτης Μαρία Καραβία, ο φιλόλογος Αναστάσιος Πετσάλας, ο σκηνοθέτης Κώστας Παλαμίδης και ο φιλόλογος Ρένος Νίκος Σταμούλης.

Το ακαδημαϊκό περιοδικό Études helléniques-Hellenic Studies που εκδιδόταν για πολλά χρόνια από το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK, εκδίδεται σήμερα από το KEEK σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης (Εργαστήριο Διαπολιτισμικών και Μεταναστευτικών Μελετών) και το Πανεπιστήμιο του Αιγαίου (Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών). Το τεύχος διατίθεται από τον εκδοτικό οίκο Gutenberg- , Διδότου 37, Αθήνα, τηλ.: (210)3808334, φαξ. : (210)3642030, e-mail : info@gr

Για περισσότερες πληροφορίες και συνδρομές οι ενδιαφερόμενοι μπορουν να απευθύνονται στο Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-KEEK

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072Tel. ( 514) 276-7333, E-mail: m1650@internet.uqam.ca
Alternate email address:stephanos.constantinides@gmail.com

Μόντρεαλ,ΚαναδάςΓενάρης 2009

Παρουσίαση του πρώτου ελληνικού βιβλίου στον Καναδά

2009-02-21T19:30:00.000-08:00

KENTPO EΛΛHNIKQN EPEYNQN KANAΔA -ΚΕΕΚ
CENTRE DE RECHERCHES HELLENIQUES - CANADA
CENTRE FOR HELLENIC STUDIES AND RESEARCH – CANADA

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Η Γενική Πρόξενος της Ελλάδας στο Μόντρεαλ κυρία Μαρία Καρνούτσου, το Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ και η Ελληνική Κοινότητα Μόντρεαλ σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου Εκλεκτά Μυθιστορίας που θα γίνει την Κυριακή 22 Φεβρουαρίου 2008, στις 4 το απόγευμα, στο Ελληνικό Κοινοτικό Κέντρο.

Το Εκλεκτά Μυθιστορίας είναι ένα σπάνιο βιβλίο, το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε στα ελληνικά στο Κεμπέκ και τον Καναδά, το 1837, και ένα από τα πρώτα ελληνικά βιβλία που εκδόθηκαν σε όλη τη Βόρεια Αμερική. Tο Κέντρο Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ προχώρησε στην επανέκδοση του σπάνιου αυτού βιβλίου με τη βοήθεια της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Κεμπέκ, με φωτογράφηση του κειμένου όπως ακριβώς ήταν η έκδοση του 1837. Ελάχιστα αντίτυπα της έκδοσης του 1837, σώζονται σήμερα στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Κεμπέκ και ενδεχομένως σε κάποιες άλλες βιβλιοθήκες.

Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει από τον νεοελληνιστή καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ Jacques Bouchard και το Δημήτρη Φιλίππου. Σύντομη εισαγωγική ομιλία θα κάνει ο Διευθυντής του Κέντρου Ελληνικών Ερευνών Καναδά-ΚΕΕΚ καθηγητής Στέφανος Κωνσταντινίδης.

Με την ίδια ευκαιρία θα παρουσιαστεί και η τελευταία έκδοση του ακαδημαϊκού περιοδικού Études helléniques-Hellenic Studies, αφιερωμένου στο θέατρο της ελληνικής Διασποράς, από τον καθηγητή Γιάννη Φιλιππούση.

Την εκδήλωση θα χαιρετήσει η Γενική Πρόξενος της Ελλάδας στο Μόντρεαλ κυρία Μαρία Καρνούτσου και ο πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Μόντρεαλ κύριος Βασίλης Μπαλαμπάνος.

Θα ακολουθήσει δεξίωση.

Μοντρεάλ, Φεβρουάριος 2008

Centre for Hellenic Studies and Research Canada-KEEK. C.P. 48571, 1495 Van Horne, Outremont, Quebec, Canada, H2V 4T3, Fax (514) 495-3072Tel. ( 514) 276-7333, E-mail: m1650@internet.uqam.ca

ΟΙ ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

2008-12-03T19:26:00.000-08:00

Κυριακή, 30 Νοεμβρίου 2008 Ο ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ

Οι τουρκικές προκλήσεις

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Οι τουρκικές προκλήσεις στο Αιγαίο και στη ζώνη αποκλειστικής εκμετάλλευσης της Κύπρου δεν είναι ασφαλώς τυχαίες. Επί της ουσίας αποτελούν συνέχεια της ίδιας τουρκικής πολιτικής αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων τόσο της Ελλάδας όσον και της Κύπρου. Αυτό που η Άγκυρα επιδιώκει είναι να επιβάλει τις θέσεις της διά της απειλής των όπλων στις δύο χώρες και να εμποδίσει την εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών τους πόρων. Η Αθήνα ύστερα από τα αλλεπάλληλα επεισόδια στο Αιγαίο έχει ουσιαστικά παραιτηθεί από κάθε προσπάθεια οικονομικής εκμετάλλευσης των ενεργειακών πόρων που πιθανόν να υπάρχουν στην περιοχή. Αντίθετα η Κύπρος πέτυχε με τις συμφωνίες που υπέγραψε με την Αίγυπτο και το Λίβανο να αντισταθεί κάπως στην τουρκική βουλιμία διεκδικώντας το αναφαίρετο δικαίωμα να ασκήσει την επικυριαρχία της στη θαλάσσια ζώνη οικονομικής εκμετάλλευσης που της ανήκει. Ασφαλώς η χλιαρή στάση της Αθήνας απέναντι στην Τουρκία δεν βοηθά ούτε τη Λευκωσία στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων της. Επιπλέον όμως και η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει τις τουρκικές απειλές με περισσότερον αποφασιστικό τρόπο κινητοποιώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση. Διότι ασφαλώς η Τουρκία δεν μπορεί να απειλεί ένα μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας χωρίς η πολιτική της αυτή να μην έχει συνέπειες για την ευρωπαϊκή της πορεία. Ακόμη μία φορά φαίνεται ότι ο ευρωπαϊκός μοχλός πίεσης επί της Άγκυρας για συμμόρφωσή της στους κανόνες του διεθνούς δικαίου δεν χρησιμοποιείται αποτελεσματικά από τη Λευκωσία. Βεβαίως η επίσκεψη του προέδρου της Δημοκρατίας Δημήτρη Χριστόφια στη Μόσχα αποτελεί ένα θετικό βήμα στην προσπάθεια διπλωματικής θωράκισης της κυπριακής Πολιτείας. Η ίδια η Άγκυρα μη θέλοντας να δημιουργήσει ψυχρότητα στις σχέσεις της με τη Μόσχα ανέθεσε στον κατοχικό ηγέτη Μεχμέτ Αλί Ταλάτ να αντιδράσει προκλητικά γι'αυτό ενώπιον των αξιωματούχων των Ηνωμένων Εθνών. Κάθε όμως σοβαρός παρατηρητής θα διακρίνει πίσω από την αντίδραση του Ταλάτ τον δάκτυλο της Άγκυρας. Οι τουρκικές αυτές αντιδράσεις στην όποια διπλωματική θωράκιση της Κυπριακής Δημοκρατίας συνδυάζονται με τις χωρίς τέλος τουρκικές απειλές εναντίον της και τις συνεχείς προκλήσεις και παραβιάσεις του θαλάσσιου και εναέριου χώρου της. Οι προκλήσεις αυτές και απειλές εντάσσονται στην ευρύτερη τουρκική στρατηγική απόλυτου ελέγχου της Ανατολικής Μεσογείου από όπου απουσιάζει ουσιαστικά η Ελλάδα. Στους τουρκικούς στρατηγικούς σχεδιασμούς υπάρχει πάντα η επιδίωξη επιβολής μιας λύσης στην Κύπρο συνομοσπονδιακού χαρακτήρα με τουρκική επικυριαρχία. Αυτό επιδιώχθηκε μέσω του σχεδίου Ανάν, αυτό επιδιώκεται και σήμερα με τη στήριξη πάντα του αγγλοαμερικανικού παράγοντα. Ο αγγλοαμερικανικός παράγοντας βεβαίως σε μια μελλοντική λύση του Κυπριακού, για να προασπίσει τα δικά του συμφέροντα, δεν θα αφήσει στην Άγκυρα τον αποκλειστικό έλεγχο της Κύπρου. Όπως όμως και να γίνει ο καταμερισμός των ευθυνών και της επιρροής μια μελλοντική λύση με αγγλοαμερικανικές και τουρκικές προδιαγραφές θα σημάνει το τέλος της Κυπριακής Δημοκρατίας ως κυρίαρχου κράτους. Να υπενθυμίσουμε εδώ ότι από το 1963, Λονδίνο, Άγκυρα και Ουάσιγκτον έχουν προσπαθήσει κατ'επανάληψη μέσα από διάφορα σχέδια και προτάσεις να διαλύσουν την Κυπριακή Δημοκρατία. Και μόνον όσοι προσπαθούν να παρουσιάσουν την ιστορία της περιόδου αυτής με τους φακούς του μεταμοντερνισμού και του νεοφιλελευθερισμού αδυνατούν να διαβλέψουν αυτούς τους στόχους. Σήμερα που η Κύπρος είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα ήταν λάθος να μην επιμείνει αποφασιστικά στη διπλωματική της θωράκιση και στην επιδίωξη μιας λύσης που να προασπίζει την εδαφική της ακεραιότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών της, Ελληνοκυπρίων, Τουρκοκυπρίων και όλων των άλλων οι οποίοι ανήκουν σε μικρότερες εθνοτικές ή θρησκευτικές ομάδες. Οι τουρκικές προκλήσεις δεν πρόκειται να σταματήσουν όσον η Λευκωσία δεν αντιδρά δυναμικά και δεν χρησιμοποιεί τον ευρωπαϊκό μοχλό πίεσης πάνω στην Άγκυρα.

*Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης. * .E-mail stephanos.constantinides@gmail.com

Ο Ομπάμα, το απαρχάϊντ και η Κύπρος

2008-11-20T20:58:00.000-08:00

ΕΤΟΣ 51ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΦΥΛΛΟΥ: 17624 -ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ
Κυριακή, 9 Νοεμβρίου 2008

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

Ο Ομπάμα, το απαρχάϊντ και η Κύπρος

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη *

Η εκλογή του πρώτου Αφροαμερικανού προέδρου στις ΗΠΑ είναι αυτή καθεαυτή ένα σημαντικό γεγονός, έστω και στο επίπεδο του φαντασιακού και του συμβολικού. Και αν ακόμη διακρίνει κανείς εύκολα τη σκοπιμότητα της εκλογής αυτής ύστερα από οκτώ χρόνια καταστροφικής προεδρίας του σημερινού προέδρου δεν μπορεί παρά να αντικρίσει θετικά το γεγονός όταν σκεφτεί πως οι Αφροαμερικανοί μόλις πριν από σαράντα χρόνια απέκτησαν καθολικά το ουσιαστικό δικαίωμα της ψήφου. Είναι επίσης βέβαιον ότι οι αμερικανικές ελίτ, οικονομικές, πολιτικές, ακαδημαϊκές και πολιτιστικές έριξαν κατά ένα μεγάλο μέρος το βάρος τους υπέρ της εκλογής του Ομπάμα έχοντας συνείδηση πως μια τέτοια θεαματική εκλογή θα μπορούσε να αναστηλώσει το καταρρακωμένο αμερικανικό κύρος στη διεθνή σκηνή. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις λαϊκές ρίζες του Ομπάμα και την αποδοχή του από τα στερημένα κοινωνικά στρώματα η επιλογή του νέου Αμερικανού προέδρου μπορεί να λειτουργήσει ως ενωτικό στοιχείο στο εσωτερικό και ως προβολή του δυναμισμού της δημοκρατίας στο εξωτερικό. Ασφαλώς ο Μπαράκ Ομπάμα δεν είναι ο «προοδευτικός» και πολύ περισσότερο ο «αριστερός» του φαντασιακού εκατομμυρίων ανθρώπων εκτός ΗΠΑ. Στην καλύτερη περίπτωση, με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, πρόκειται για έναν κεντρώο πολιτικό. Εξάλλου είναι γνωστές οι δομές της εξουσίας στις ΗΠΑ μέσα από τις οποίες είναι υποχρεωμένος να κινηθεί κάθε πρόεδρος. Άλλωστε τα γεωπολιτικά και γεωοικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ δεν αλλάζουν κάθε φορά που εκλέγεται ένας νέος πρόεδρος. Στην καλύτερη περίπτωση ο Ομπάμα θα μπορέσει να διαχειριστεί αυτά τα συμφέροντα περισσότερο αποτελεσματικά απ' ό,τι ο Μπους και συναινετικά απέναντι στους συμμάχους των ΗΠΑ χωρίς τη μονομέρεια και την αλαζονεία που επέδειξε η Ουάσιγκτον τα τελευταία χρόνια. Αν η αποδοχή του από τη διεθνή κοινότητα παραμείνει υψηλή όπως πριν την εκλογή του θα μπορούσε να αναστηλώσει το αμερικανικό κύρος και να περιορίσει τον έντονο αντιαμερικανισμό που παρατηρείται σε πολλές χώρες. Για όσους προφητεύουν το τέλος της αμερικανικής αυτοκρατορίας και την αντικατάστασή της είτε από την Ευρώπη είτε από την Κίνα, ο Ομπάμα θα αποδειχθεί ένας σκληρός και αδυσώπητος αντίπαλος. Είναι σίγουρο ότι θα υποχρεωθεί να διαπραγματευθεί τον επανασχεδιασμό του θεσμικού πλαισίου της παγκόσμιας οικονομίας όπως αυτό υιοθετήθηκε με τις συμφωνίες Μπρέτον-Γουτς το 1944 και που καθιέρωνε την αμερικανική ηγεμονία. Αν είναι πολύ νωρίς για να ενταφιάσει κανείς την αυτοκρατορία που είναι δυνατόν να επιφυλάσσει ακόμη εκπλήξεις, το βέβαιον είναι ότι εισερχόμαστε σε μια νέα περίοδο που σηματοδοτεί το τέλος του αμερικανικού ηγεμονισμού και την αρχή ενός νέου πολυπολικού κόσμου. Για την Κύπρο και την Ελλάδα η εκλογή Ομπάμα δεν πρόκειται να αλλάξει και πολλά πράγματα. Ούτε το Κυπριακό, ούτε τα ελληνικά θέματα είναι στις προτεραιότητές του. Υπάρχουν πολλά άλλα πολύ πιο επείγοντα θέματα που θα πρέπει να αντιμετωπίσει. Τουλάχιστον όμως θα μπορούσαμε να αντλήσουμε κάποια διδάγματα από την εκλογή ενός Αφροαμερικανού στην προεδρία της υπερδύναμης. Σε αντίθεση με μας που διαπραγματευόμαστε τη λύση του Κυπριακού στη βάση της δημιουργίας ενός κράτους με δομές απαρτχάιντ, κανένας ποτέ στις ΗΠΑ, λευκός ή μαύρος δεν πρότεινε κάτι τέτοιο για την αντιμετώπιση του φυλετικο-εθνοτικού προβλήματος που για χρόνια ταλάνιζε και ταλανίζει τις ΗΠΑ. Ούτε φυσικά προτάθηκαν ποτέ πρότυπα δικοινοτικής και διζωνικής ομοσπονδίας ή μετεξέλιξης της αμερικανικής ομοσπονδίας σε διζωνική και δικοινοτική για να επιλυθεί το πρόβλημα. Προβάλλονται βέβαια οι ειδικές συνθήκες της Κύπρου, αναφέρεται το πραξικόπημα και η εισβολή και λησμονείται η διαλεκτική του Μαρξ και «τα πάντα ρει» του Ηράκλειτου ως εάν ο κόσμος ολόκληρος να εξελίσσεται και να αλλάζει και μόνον η κατάσταση στο Κυπριακό παραμένει στατική και κολλημένη στα δεδομένα της δεκαετίας του '70. Σαράντα χρόνια πριν οι Αφροαμερικανοί δεν είχαν καθολικά το ουσιαστικό δικαίωμα της ψήφου. Σαράντα χρόνια μετά εκλέγεται Αφροαμερικανός πρόεδρος και εμείς, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι, ως να είμαστε λαός με ειδικές ανάγκες πρέπει να αποδεχτούμε τη συρρίκνωση της δημοκρατίας και τον περιορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο ενός κράτους απαρτχάιντ με τουρκικές εγγυήσεις προτεκτοροποίησης.

* Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

* .E-mail stephanos.constantinides@gmail.com

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ

2008-10-29T06:07:00.000-07:00

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ Η ΚΥΠΡΟΣ

Του Στέφανου Κωνσταντινίδη*

Η Τουρκία στην εξωτερική της πολιτική συμπεριφέρεται ως περιφερειακή δύναμη.Κανένας σοβαρός πολιτικός αναλυτής δεν αμφιβάλλει γι’αυτό,εκτός από κάποιους στη Λευκωσία και την Αθήνα.Επομένως η συμπεριφορά της στο Κυπριακό δεν μπορεί παρά να ιδωθεί μέσα από αυτή την οπτική γωνία.Είναι η οπτική γωνία μιας νεο-οθωμανικής πολιτικής που ενισχύθηκε μάλιστα από το ισλαμικό κόμμα του Ερντογάν.Αν και η κεμαλική αντίληψη των πρώτων χρόνων στόχευε στην αποκοπή της χώρας από το οθωμανικό της παρελθόν, πολύ γρήγορα εγκαταλείφθηκε αυτή η γραμμή. Όσον αφορά το Κυπριακό,οι καθημερινές δηλώσεις των Τούρκων επισήμων το τοποθετούν στο πλαίσιο των ευρύτερων γεωπολιτικών συμφερόντων της Άγκυρας ως περιφερειακής δύναμης η οποία επιδιώκει τον απόλυτον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου.Αυτό εξυπακούει την εξουδετέρωση της Ελλάδας από την περιοχή και τον έλεγχο της Κύπρου.Στο παρόν στάδιο η τουρκική πολιτική αποβλέπει σε μια λύση που θα διασφαλίζει ένα αυτόνομο τουρκοκυπριακό κρατίδιο το οποίο θα λειτουργεί στο πλαίσιο μιας χαλαράς συνομοσπονδίας.Το συνομοσπονδιακό σύστημα θα επιτρέπει στην Άγκυρα,μέσω της τουρκοκυπριακής οντότητας και μέσω των εγγυητικών της δικαιωμάτων,τον έλεγχο του συνόλου της κυπριακής επικράτειας.Σε περίπτωση που αποτύχει να επιβάλει τη μορφή αυτής της λύσης,η Τουρκία θα επιδιώξει,αν όχι την επίσημη αναγνώριση του τουρκοκυπριακού κρατιδίου-του σημερινού ψευδοκράτους δηλαδή-κάτι που είναι δύσκολο,τουλάχιστον την de facto ένταξη του στην Ευρωπαική Ένωση.Η ένταξη αυτή μπορεί,πιστεύει η Άγκυρα, να επιτευχθεί από την πίσω πόρτα με διάφορες διαδικασίες που θα εδραιώσουν σταδιακά την θεσμική τουρκοκυπριακή παρουσία στις Βρυξέλλες.Άλλωστε όσοι παρακολουθούν προσεκτικά τις τουρκικές κινήσεις τον τελευταίο καιρό,αλλά και παλιότερα,η τουρκική αυτή μεθόδευση οχυρώνεται πίσω από την λεγόμενη «απομόνωση» των Τουρκοκυπρίων και την ανάγκη οικονομικής στήριξης τους μέσω του ελευθέρου εμπορίου.Κάτι που εξυπακούει φυσικά το άνοιγμα των κατεχομένων λιμανιών και την αεροπορική σύνδεση με τα κατεχόμενα.
Απέναντι στην τουρκική στρατηγική και τις τουρκικές μεθοδεύσεις ούτε η Λευκωσία,ούτε η Αθήνα φαίνεται να έχουν ξεκαθαρισμένη γραμμή πλεύσης.Η πολιτική που ακολουθείται απέναντι στους τουρκικούς σχεδιασμούς είναι περισσότερο αμυντική και το κυριότερο δεν χρησιμοποιήθηκε και δεν χρησιμοποιείται ο ευρωπαικός μοχλός πίεσης στην Τουρκία.Δεν φαίνεται να έχει γίνει αντιληπτό πως η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαική Ένωση έχει,εν μέρει τουλάχιστον, ανατρέψει τα δεδομένα του 1974.Ούτε και γίνεται αντιληπτόν ότι ο ευρωπαικός προσανατολισμός της Τουρκίας είναι μονόδρομος για τη χώρα αυτή και επομένως αυτό παρέχει στην Ελλάδα και την Κύπρο τη δυνατότητα της άσκησης μιας διαφορετικής πολιτικής.Ασφαλώς η πορεία μέσα από τα Ηνωμένα Έθνη επιβάλλεται.Αλλά αυτό δεν αποκλείει την χρήση του ευρωπαικού μοχλού πίεσης ο οποίος είναι ο μόνος αποτελεσματικός αυτή τη στιγμή.Σε όσους λένε πως οι Ευρωπαίοι που στηρίζουν κατά καιρούς τις ελληνικές θέσεις στο Κυπριακό θέλουν να χρησιμοποιήσουν την Κύπρο και την Ελλάδα για τα δικά τους συμφέροντα,η απάντηση είναι απλή:Στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχουν φίλοι,υπάρχουν σύμμαχοι των οποίων τα συμφέροντα σε μια δεδομένη στιγμή συμπίπτουν.Ελλάδα και Κύπρος κρίνονται από την ικανότητα τους να επιδιώξουν και να πετύχουν εκείνες τις συμμαχίες που θα τους επιτρέψουν να ανατρέψουν τα κατοχικά δεδομένα.Και η Ευρώπη προσφέρεται για τετοιες συμμαχίες.Πέραν τούτου διαθέτουν και σε καθαρά θεσμικό επίπεδο τον αναγκαίο μοχλό πίεσης για να υποχρεωθεί η Άγκυρα να αποδεκτεί μια λύση η οποία να μη παραβιάζει τις αρχές της Ευρωπαικής Ένωσης και τα ανθρώπινα δικαιώματα των Κυπρίων πολιτών.Μια λύση που θα απαλλάσσει-Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους- από την κατοχή και τους εποίκους.Δεν αρκεί μόνον να διακηρύσσεται πως η ευρωπαική πορεία της Τουρκίας περνά από τη Λευκωσία.Πρέπει αυτό να γίνει και πραξη.
Ο Στέφανος Κωνσταντινίδης είναι καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Κεμπέκ του Καναδά και επιστημονικός συνεργάτης του Πανεπιστημίου Κρήτης.

* .E-mail stephanos.constantinides@gmail.com